Autyzm w polskiej szkole.
Dlaczego diagnoza to dopiero początek wsparcia, a nie gotowe rozwiązanie?
W artykule m.in. Na czym polega diagnostyka autyzmu u dzieci? ♥ Opinia lub orzeczenie z poradni psychologiczno-pedagogicznej ♥ Do jakiej szkoły może chodzić dziecko z autyzmem? ♥ Jakie prawa przysługują dziecku z autyzmem w szkole?♥ Jak wspierać dziecko z autyzmem poza szkołą? ♥ Opinia o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka ♥ Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego
czytaj więcej ♥
Autyzm w polskiej szkole
Dlaczego diagnoza to dopiero początek wsparcia, a nie gotowe rozwiązanie?
Każdy rodzic chce, aby jego dziecko było zdrowe i nie musiało borykać się z przeciwnościami czy ograniczeniami. Dlatego diagnoza autyzmu u dziecka często wywołuje podobne reakcje jak żałoba - najpierw pojawia się szok, żal, rozgoryczenie, a dopiero później rodzina próbuje odnaleźć się w nowej rzeczywistości i ją zaakceptować.
Warto jednak pamiętać, że diagnoza to dopiero początek procesu, który wymaga współpracy rodziców, szkoły, specjalistów i samego ucznia.
Na czym polega diagnostyka autyzmu u dzieci?
Diagnostyka pod kątem autyzmu (obecnie zaburzenia ze spektrum autyzmu, ASD - ang. Autism Spectrum Disorder) prowadzona jest przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne oraz prywatne ośrodki dla osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu.
Diagnozę stawia psychiatra, ale potrzebne są konsultacje z innymi specjalistami - głównie psychologiem, logopedą i pedagogiem specjalnym.
Diagnostyka opiera się na wywiadzie z rodzicami i obserwacji dziecka, a także na badaniach słuchu, mowy i poziomu rozwoju.
Specjalista może również poprosić rodziców o wypełnienie kwestionariuszy oraz wykonanie nagrań zachowania dziecka w domu. Czasami w celu wykluczenia innych przyczyn zalecane są dodatkowe badania, np. genetyczne, neurologiczne lub audiologiczne.
Zaburzenia ze spektrum autyzmu najczęściej rozpoznaje się u dzieci w wieku 2-5 lat, jednak zdarza się, że diagnozę stawia się dopiero w szkole podstawowej lub ponadpodstawowej.
Potrzeby związane z diagnostyką ASD u dzieci są duże i stale rosną, a w ostatnich dziesięciu latach można zaobserwować znaczny wzrost diagnoz autyzmu w Polsce . Ministerstwo Edukacji Narodowej poinformowało, że w ciągu dekady liczba dzieci i młodzieży posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wzrosła o 156%, zaś najbardziej dynamiczny wzrost dotyczył orzeczeń wydawanych ze względu na zespół Aspergera i autyzm.
Dla porównania, w roku szkolnym 2020/2021 takich orzeczeń wydano 54 560, a w 2025/2026 już 155 927.
Opinia lub orzeczenie z poradni psychologiczno-pedagogicznej
Diagnoza autyzmu wiele zmienia w życiu rodziny.
Z jednej strony rodzice mogą poczuć ulgę ze względu na ustalenie źródła problemów dziecka z interakcjami społecznymi i komunikacją, ale z drugiej - może pojawić się niepewność, poczucie niesprawiedliwości, a także lęk o przyszłość pociechy.
Jednak diagnoza to dopiero początek i zwykle potrzebne są kolejne kroki, aby dziecko otrzymało odpowiednie wsparcie, dostosowane do jego potrzeb edukacyjnych i rozwojowych.
Przede wszystkim rodzice mogą zwrócić się do poradni psychologiczno-pedagogicznej w celu wydania opinii lub orzeczenia. Na czym polega różnica?
Opinia o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka
Wsparcie obejmuje okres od chwili stwierdzenia niepełnosprawności do rozpoczęcia nauki w szkole podstawowej. Zajęcia prowadzone w ramach WWR odbywają się w placówce, w której powołano zespół wczesnego wspomagania rozwoju dziecka.
Nie musi to być placówka, do której obecnie uczęszcza dziecko.
Może to być na przykład:
• inne przedszkole (publiczne lub niepubliczne);
• szkoła podstawowa (np. specjalna);
• specjalny ośrodek wychowawczy lub szkolno-wychowawczy;
• ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy;
• poradnia psychologiczno-pedagogiczna.
Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego
Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego to dokument administracyjny, który nakłada na placówkę obowiązek wdrożenia określonych zaleceń dostosowanych do potrzeb edukacyjnych i rozwojowych dziecka oraz jego możliwości psychofizycznych.
W związku z tym nauczyciele powinni wiedzieć, jak wspierać dziecko z autyzmem w szkole . W odróżnieniu od opinii orzeczenie może być wydane również w szkole podstawowej i ponadpodstawowej.
Dziecko może korzystać z obu form wsparcia jednocześnie: może chodzić do przedszkola realizującego kształcenie specjalne, a jednocześnie uczęszczać na zajęcia wspomagające do innej placówki, np. poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Do jakiej szkoły może chodzić dziecko z autyzmem?
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym autyzm zaliczany jest do niepełnosprawności.
Kształcenie dzieci z niepełnosprawnościami organizowane jest w przedszkolach i szkołach:
• ogólnodostępnych;
• ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi;
• integracyjnych;
• ogólnodostępnych z oddziałami specjalnymi;
• specjalnych.
Dodatkowo kształceniem dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami zajmują się ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze, specjalne ośrodki wychowawcze i ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze.
Dzieci z autyzmem mogą również korzystać z edukacji domowej.
Jakie prawa przysługują dziecku z autyzmem w szkole?
W przypadku uzyskania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego szkoła ma obowiązek wdrożenia zaleceń zawartych w tym orzeczeniu, a uczniowi przysługuje prawo do indywidualnego wsparcia w edukacji i rozwoju.
Obejmuje ono między innymi:
• odpowiednio dostosowane warunki do nauki, sprzęt specjalistyczny i środki dydaktyczne;
• pomoc psychologiczno-pedagogiczną;
• zajęcia rewalidacyjne, w szczególności rozwijające umiejętności społeczne i komunikacyjne;
• integrację z rówieśnikami, w tym uczniami pełnosprawnymi;
• przygotowanie do samodzielności w dorosłym życiu;
• nauczyciela wspomagającego.
Ponadto szkoły mają obowiązek opracowania i wdrożenia indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (IPET).
Jak wspierać dziecko z autyzmem poza szkołą?
Fundamentem do pracy z dzieckiem poza szkołą powinna być ciepła i wspierająca relacja, dająca poczucie akceptacji i bezpieczeństwa. Dzięki temu dziecko będzie bardziej otwarte na naukę.
W przypadku ASD warto skupić się na umiejętnościach interpersonalnych wspierających rozwój społeczny, a także na ćwiczeniach ułatwiających zrozumienie emocji - pomocna może być specjalna karta pracy dla dzieci z autyzmem .
Warto również pamiętać, że dzieci z ASD lepiej funkcjonują przy stałym harmonogramie dnia, zapewniającym poczucie regularności i przewidywalności. Ponadto dzieci z autyzmem mają swoje specyficzne zainteresowania, które warto wspierać i wykorzystywać do nauki praktycznych zdolności, np. czytania, liczenia czy formułowania dłuższych wypowiedzi.
Artykuł został zweryfikowany pod kątem merytorycznym przez lidera edukacji domowej w Polsce - Centrum Nauczania Domowego.